Η φλεγμονή των εγκεφαλικών κυττάρων και οι ψυχικές ασθένειες

Η φλεγμονή των εγκεφαλικών κυττάρων
Φαίνεται πως η κυτταρική φλεγμονή βρίσκεται στη ρίζα των λεγόμενων ψυχικών ασθενειών και παθήσεων. Ένας τρόπος για να ορίσουμε τη φλεγμονή είναι να την δούμε ως τον τρόπο που το σώμα μας αντιδρά σε τραύμα ή απειλή. Εάν ένα κύτταρο έχει υποστεί ζημιά ή λειτουργεί πάρα πολύ σκληρά ή αν έχουμε μολυνθεί από κάποια ουσία που δεν προβλέπεται να βρίσκεται μέσα μας, τότε πρωτεΐνες και αμινοξέα εκκρίνονται για να σημάνουν συναγερμό για το πρόβλημα σε άλλα κύτταρα. Ένα τέτοιο σύστημα προειδοποίησης χρόνια ενεργοποιημένο μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένη βλάβη των ιστών του εγκεφάλου, να φράξει τις αρτηρίες μας και τελικά να προσφέρει ένα ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη καρκίνου. Υπάρχουν δεκάδες –στην πραγματικότητα ίσως εκατοντάδες– φλεγμονώδεις πρωτεΐνες, και κάθε μέρα ανακαλύπτονται νέες.
Εκτός από τη σχιζοφρένεια, η φλεγμονή των εγκεφαλικών κυττάρων θα μπορούσε να είναι η αιτία και ενός άλλου ψυχικού προβλήματος: της διπολικής διαταραχής, που είναι γνωστή και ως μανιοκατάθλιψη. Ερευνητές του Ινστιτούτου Καρολίνσκα της Στοκχόλμης διαπίστωσαν ότι μικροσκοπικές αλλοιώσεις σε μέρη των νευρικών κυττάρων –που αποτελούν ένδειξη κυτταρικής φλεγμονής στον εγκέφαλο– ήταν παρούσες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) των ατόμων με διπολική διαταραχή, αλλά δεν υπήρχαν σε ανθρώπους που ήταν ψυχικά υγιείς. Η ερευνητική ομάδα προσπάθησε να διερευνήσει αυτές τις μικροδομές βασιζόμενη σε μια σειρά από μελέτες που δείχνουν παρόμοιες φλεγμονώδεις πρωτεΐνες στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό των ατόμων με σχιζοφρένεια. Η ομάδα Wetterberg υποπτεύθηκε ότι το ίδιο μπορεί να ισχύει και για τα άτομα με διπολική διαταραχή, και έτσι μελέτησε το εγκεφαλονωτιαίο υγρό σε τριάντα ένα άτομα με διπολική διαταραχή Ι –η οποία συνδέεται με σοβαρή μανία– σε είκοσι πέντε με διπολική διαταραχή ΙΙ –η οποία συνδέεται με μια πιο ήπια μορφή μανίας– και σε είκοσι άτομα που δεν ήταν ψυχικά ασθενείς. Τελικά οι ερευνητές βρήκαν φλεγμονώδεις μικροδομές σε σαράντα πέντε από τα άτομα με διπολική διαταραχή. Μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίζουν τις μικροδομές αυτές είχαν τα άτομα με διπολική διαταραχή Ι που είχαν υποστεί πολύ σοβαρά μανιακά επεισόδια. Με άλλα λόγια, όσο πιο σοβαρή είναι η ψυχική ασθένεια, τόσο πιο πιθανό είναι ένα άτομο να έχει αυτές τις αλλοιώσεις.
Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται δραματικά τα αποδεικτικά στοιχεία ότι η φλεγμονή και οι διατροφικές δυσανεξίες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στις ψυχικές διαταραχές. Στην πραγματικότητα, ορισμένες πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η μείωση της φλεγμονής στον εγκέφαλο και η δημιουργία νέων, υγιών κυττάρων του, μπορεί να έχουν να κάνουν περισσότερο με το πώς οι ψυχικές διαταραχές λειτουργούν, παρά με τις επιπτώσεις τους σε συγκεκριμένους νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη. Η φλεγμονή άλλωστε εμπλέκεται σε κάθε είδους καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου, των καρδιαγγειακών παθήσεων και της γήρανσης.
Μία από τις κύριες αδυναμίες της σύγχρονης ψυχολογίας και ψυχιατρικής είναι η έλλειψη συνέπειας στον τρόπο που ορίζει και διαγιγνώσκει τις διάφορες παθήσεις, αλλά και η έλλειψη στιβαρών γνώσεων σχετικά με τις βιολογικές βάσεις της ψυχικών προβλημάτων. Η αποδοχή τού ότι η φλεγμονή βρίσκεται πραγματικά στη βάση πολλών τύπων ψυχικών ασθενειών, καθώς και ότι αυτές μπορεί να αντιμετωπιστούν μέσω της διατροφής, μπορεί να μετατρέψει ριζικά τόσο τη διάγνωση όσο και τη θεραπεία των ασθενειών αυτών.

Κατάθλιψη και διατροφή

Η κατάθλιψη φαίνεται να εξελίσσεται σε μια από τις κύριες ασθέ­νειες του Δυτικού κόσμου. Μέχρι το 2020, οι καταθλιπτικές διατα­ραχές προβλέπεται να είναι η δεύτερη κύρια αιτία αναπηρίας στον κόσμο, δημιουργώντας μεγάλα βάρη στο άτομο που νοσεί, στην οι­κογένειά του αλλά και στην κοινωνία. Πολύ συχνά δε, εμφανίζε­ται παράλληλα με άλλες διαταραχές της υγείας όπως ο καρκίνος, οι καρδιοπάθειες ή η παχυσαρκία. Οι περισσότεροι ασθενείς με κατά­θλιψη ανταποκρίνονται μόνο εν μέρει ή δεν ανταποκρίνονται κα­θόλου στις προτεινόμενες φαρμακευτικές θεραπείες, ενδεχομένως επειδή για την αντιμετώπισή της απαιτείται νέα προσέγγιση. Μια προσέγγιση που θα εστιάσει περισσότερο στην κακή διατροφή και στις κυριότερες συνέπειές της: τη φλεγμονή και τη δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού.

Υπάρχει μια σειρά από διατροφικές ανισορροπίες που η έρευνα έχει δείξει πως μπορούν να μας κάνουν επιρρεπείς στην κα­τάθλιψη. Οι κυριότερες είναι:

·         Η έλλειψη σε βασικά λιπαρά οξέα και κυρίως στα γνωστά μας ωμέγα-3.

·         Τα υψηλά επίπεδα ομοκυστεΐνης.

·         Τα χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης.

·         Η ανισορροπία του σακχάρου στο αίμα.

·         Η έλλειψη χρωμίου.

Όμως όλα αυτά ανάγονται σε μια γενικότερη αιτία: την ανισορροπία στη διατροφή.

Σε μια σημαντική μελέτη που δημοσιεύθηκε στην American Journal of Psychiatry, οι ερευνητές υπό το Δρ. Jacka εξέτασαν τον τρόπο με τον οποίο τα μοντέλα διατροφής επιδρούν συνολικά στην ψυχική υγεία. Αυτή είναι μια από τις λίγες μελέτες που υπερβαίνει την επί­δραση των μεμονωμένων θρεπτικών συστατικών στη διάθεση και τη γενική καλή κατάσταση του ανθρώπου. Πάνω από χίλιες γυναί­κες ηλικίας από 20 έως 93 ετών παρακολουθήθηκαν για διάστημα δώδεκα μηνών. Στις συμμετέχουσες δόθηκε ένα συνολικό διαιτη­τικό ερωτηματολόγιο. Οι ψυχιατρικές διαταραχές αξιολογήθηκαν χρησιμοποιώντας τη Δομημένη Κλινική Συνέντευξη για το DSM-IV-TR (SCID), με έμφαση στην κατάθλιψη και το άγχος. Χρησι­μοποιήθηκε επίσης το Γενικό Ερωτηματολόγιο Ψυχικής Υγείας (GHQ-12). Καταγράφηκαν επιπλέον μεταβλητές όπως η εκπαίδευ­ση, η σωματική άσκηση, η χρήση αλκοόλ, το κάπνισμα και ο δεί­κτης μάζας σώματος. Οι ακολουθούμενες διατροφές χωρίστηκαν σε τρεις τύπους: τη «δυτική», η οποία περιελάμβανε κυρίως επεξεργασμένο κρέας, πί­τσα, τσιπς, μπίρα και χάμπουργκερ, την «παραδοσιακή», η οποία περιελάμβανε λαχανικά, βόδινό κρέας, αρνί και ψάρια, και τη «σύγ­χρονη», η οποία έχει ενσωματώσει φρούτα, ξηρούς καρπούς, ψά­ρια, τόφου, φασόλια, κόκκινο κρασί και γιαούρτι. Μετά από προ­σαρμογή για την ηλικία, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση, την εκπαίδευση και τη συμπεριφορά υγιεινής, ο Δρ. Jacka και οι συ­νεργάτες του διαπίστωσαν ότι η παραδοσιακή διατροφή συσχετι­ζόταν με χαμηλότερο κίνδυνο μείζονος κατάθλιψης, δυσθυμίας και αγχωδών διαταραχών. Η δυτική διατροφή συσχετίστηκε με υψηλό­τερο σκορ στο ερωτηματολόγιο GHQ-12, αντανακλώντας υψηλό­τερα επίπεδα ψυχικής νοσηρότητας. Υπήρξε επίσης μια αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ της ποιότητας της σύγχρονης διατροφής και της βαθμολογίας στο GHQ-12.

Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι μια διατροφή πλούσια σε επε­ξεργασμένα τρόφιμα οδηγεί σε υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης

Οι τροφικές αλλεργίες και οι νευροψυχικές διαταραχές

Η τροφική δυσανεξία, η δυσαπορρόφηση των τροφών και η άμβλυνση των συμπτωμάτων μετά από νηστεία είναι τρεις βασικοί δείκτες για ασθενείς με τροφική αλλεργία. Οι ασθενείς αυτοί έχουν συνήθως χαμηλή ισταμίνη στο αίμα, γρήγορους παλμούς και διατροφική συμπεριφορά που μπορεί να εκφραστεί σαν ισχυρή προτίμηση σε συγκεκριμένες τροφές και έντονη αποφυγή άλλων. Οι ασθενείς συμπεριφέρονται σαν εξαρτημένοι σε σχέση με τις αγαπημένες τους τροφές (συνήθως ψωμί, ζυμαρικά, ζάχαρη, σοκολάτα, γάλα, καφές ή αλκοόλ), που συνήθως είναι αυτές ακριβώς που δημιουργούν την αντίδραση.
Μια σοβαρή ένδειξη για το ρόλο των τροφικών αλλεργιών στις νευροψυχικές διαταραχές προέρχεται από μια διπλή-τυφλή έρευνα, ελεγχόμενη με ψευδοφάρμακο (placebo) από τον Δρ. Egger και την ομάδα του, που μελέτησε εβδομήντα έξι υπερκινητικά παιδιά αναζητώντας εάν η διατροφή μπορεί να συμβάλει σε διαταραχές συμπεριφοράς. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 79% των παιδιών της έρευνας αντέδρασαν αρνητικά στις τεχνητές χρωστικές ουσίες και τα συντηρητικά τροφίμων, σημειώνοντας έντονη επιδείνωση της συμπεριφοράς τους. Ωστόσο, κανένα παιδί δεν αντέδρασε σε αυτές και μόνο. Στην πραγματικότητα, σαράντα οκτώ διαφορετικά τρόφιμα βρέθηκαν να παράγουν συμπτώματα μεταξύ των παιδιών που μελετήθηκαν. Έτσι, το 64% των παιδιών αντέδρασε στο αγελαδινό γάλα, το 59% στη σοκολάτα, το 49% στο σιτάρι, το 45% στα πορτοκάλια, το 39% στα αυγά, το 32% στα φιστίκια και το 16% στη ζάχαρη. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν ήταν μόνο η συμπεριφορά των παιδιών η οποία βελτιώθηκε μετά τις ατομικές διαιτητικές τροποποιήσεις. Τα περισσότερα από τα σχετικά συμπτώματα επίσης βελτιώθηκαν σημαντικά, όπως οι πονοκέφαλοι, οι σπασμοί, η κοιλιακή δυσφορία, η χρόνια ρινίτιδα, οι πόνοι στα άκρα, τα δερματικά εξανθήματα και τα στοματικά έλκη.
Μια από τις πρώτες παρατηρήσεις της σχέσης μεταξύ των δημητριακών και της σχιζοφρένειας αναφέρθηκε από τη Δρ. Lauretta Bender το 1953, όταν σημείωσε ότι σχιζοφρενικά παιδιά ήταν πολύ πιθανό να υποφέρουν επίσης και από κοιλιοκάκη (δυσανεξία στη γλουτένη). Μέχρι το 1966 είχε καταγράψει είκοσι τέτοιες περιπτώσεις μεταξύ δύο χιλιάδων σχιζοφρενικών παιδιών. Το 1961, δημοσιευμένα στοιχεία από τους Graff και Handford δήλωναν ότι κατά τη διάρκεια ενός έτους, από τους τριάντα επτά ενήλικες άντρες εισηγμένους για σχιζοφρένεια στο Ινστιτούτο του Νοσοκομείου της Πενσυλβάνια, οι τέσσερις είχαν ιστορικό κοιλιοκάκης στην παιδική ηλικία. Αυτές οι πρόωρες παρατηρήσεις κίνησαν το ενδιαφέρον του Δρ. Dohan του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Πενσυλβάνια, ο οποίος θεώρησε ότι η σχιζοφρένεια συμβαίνει πολύ πιο συχνά από το μέσο όρο σε παιδιά και ενήλικες που πάσχουν από κοιλιοκάκη.

Πώς είπατε; Η χλωρίδα του εντέρου επηρεάζει τον ψυχισμό ;

Να λοιπόν που η επιστήμη ξαναανακαλύπτει την επίδραση της διατροφής και της λειτουργίας του  γαστρεντερικού συστήματος στον ψυχισμό, κάτι  ιδιαίτερα δυσκολοχώνευτο  για τους συμβατικούς –και μη ενημερωμένους - επαγγελματίες της υγείας. Ο μηχανισμός της επίδρασης είναι σίγουρα πολύπλοκος και ξεχωριστός για κάθε περίπτωση, η βασική αρχή όμως παραμένει η ίδια: η προβληματική διατροφή οδηγεί σε προβληματική ψυχική υγεία.

Έχω δείξει σε παλιότερες αναρτήσεις τη σχέση της διατροφής με τις λεγόμενες ψυχικές ασθένειες όπως η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή και η κατάθλιψη. Και λέω «λεγόμενες» γιατί και οι ασθένειες αυτές είναι απόρροια φλεγμονών του νευρικού συστήματος είτε από διατροφικές είτε από άλλες περιβαλλοντικές αιτίες και άρα καθαρά σωματικές και αντιμετωπίσιμες. Κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία των φλεγμονών αυτών παίζει η υγεία του εντέρου που είναι άμεσα συννυφασμένη με την ισορροπία της χλωρίδας του. Η χλωρίδα του εντέρου απαρτίζεται από  εκατοντάδες είδη βακτηρίων και άλλων μικροβίων, άλλα ωφέλιμα και άλλα βλαπτικά. Οι πληθυσμοί των μικροοργανισμών πρέπει να βρίσκονται σε ισορροπία και τότε  παίζουν σημαντικό ρόλο στην πέψη και την αφομοίωση των τροφών παράγοντας ένζυμα που είτε δεν φτιάχνει το πάγκρεας είτε τα παράγει αλλά σε μικρές ποσότητες. Έτσι μεταβολίζουν τροφές που αλλιώς εμείς δεν θα μπορούσαμε να αφομοιώσουμε. Η επίδρασή τους μέσω των προϊόντων του μεταβολισμού τους  επεκτείνεται σε όλα τα συστήματα του οργανισμού και βέβαια και  στο κεντρικό νευρικό σύστημα.  Η ισορροπία αυτή διαταράσσεται όταν καταναλώνουμε ραφιναρισμένους υδατάνθράκες όπως το άσπρο αλεύρι και η ζάχαρη, δύσπεπτα γαλακτοκομικά ή υπερβολικό κρέας με αποτέλεσμα την υπερανάπτυξη επιβλαβών ζυμών, μυκήτων και άλλων μικροοργανισμών (όπως η γνωστή μας candida albicans) εις βάρος των επωφελών όπως ο λακτοβάκιλλος ή το μπιφιδοβακτήριο. Οι λακτοβάκιλλοι μεταβολίζουν διάφορα σάκχαρα σε γαλακτικό οξύ.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of Sciences δείχνει ότι η μικροχλωρίδα του εντέρου επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου: ποντίκια που ταΐστηκαν με το  βακτήριο Lactobacillus rhamnosus (έναν λακτοβάκιλλο, ο οποίος χρησιμοποιείται σε προβιοτικά συμπληρώματα), εμφάνισαν μειωμένα επίπεδα άγχους και αυξημένη διάθεση για περιπέτεια. Την έρευνα διεξήγαγε η ομάδα του Δρ Cryan, νευροεπιστήμονα στο University College Cork της Ιρλανδίας. Σε συνεργασία το Πανεπιστήμιο McMaster στον Καναδά, ο Δρ Cryan σχεδίασε ένα πείραμα, στο οποίο τα ποντίκια ακολουθούσαν μια τυπική δίαιτα, εμπλουτισμένη όμως με τον L. rhamnosus. Έξι εβδομάδες μετά την έναρξη της δίαιτας, τα ποντίκια υποβλήθηκαν σε τυπικά συμπεριφορικά τεστ, τα οποία έδειξαν μειωμένο στρες και άγχος: δεν δίσταζαν να εξερευνήσουν ανοιχτούς χώρους και στενούς διαδρόμους, όπως συμβαίνει συνήθως με τα τρωκτικά. Επιπλέον, παρουσίαζαν μειωμένα επίπεδα ορμονών του άγχους όταν οι ερευνητές τους προκαλούσαν στρες ρίχνοντάς τα σε νερό. Η εξέταση του εγκέφαλου των πειραματόζωων αποκάλυψε μεταβολές στη λειτουργία γονιδίων που σχετίζονται με τον νευροδιαβιβαστή GABA (γ-αμινοβουτυρικό οξύ). Το GABA έχει κατασταλτική δράση στους νευρώνες και οι υποδοχείς στους οποίους συνδέεται είναι ο στόχος πολλών αγχολυτικών φαρμάκων όπως οι βενζοδιαζεπίνες.  Το εντυπωσιακό για τους ερευνητές – αλλά όχι για τους γνώστες της Ιπποκράτειας πρόληψης και θεραπείας – είναι το ότι η αγχολυτική επίδραση του L.rhamnosus και η μεταβολή στους υποδοχείς του GABA εξαφανίστηκε όταν οι ερευνητές έκοψαν το πνευμονογαστρικό νεύρο των πειραματόζωων. Το νεύρο αυτό διαβιβάζει αισθητηριακά σήματα από το έντερο στον εγκέφαλο.